Top 10+ loại sâm quý phổ biến trên thị trường hiện nay

Từ lâu, sâm đã nằm đầu bảng trong tứ đại danh dược (nhân sâm – nhung hươu – nhục quế – phụ tử) với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe. Hiện nay, các loại sâm ở Việt Nam đang khá nhiều nhưng không phải ai cũng hiểu về bản chất của những loại thảo dược này.

Do đó, trong bài viết này, Nhà thuốc Việt sẽ giúp bạn phân biệt các loại sâm tốt cho sức khỏe phổ biến trên thị trường. Nhờ đó, người dùng có thể xác định chính xác loại sâm phù hợp với tình trạng sức khỏe và nhu cầu sử dụng của bản thân.

Phân loại 11 loại sâm phổ biến hàng đầu theo y học

Trên thị trường hiện nay có hàng chục loại sâm với nguồn gốc, tính vị và công dụng hoàn toàn khác nhau. Dù vậy, dựa trên phân loại thực tế về nguồn gốc, các nhóm sâm được chia thành 3 nhóm sau:

• Nhóm nhân sâm chính thống (chi panax): Bao gồm Sâm Ngọc Linh (panax vietnamensis), sâm Hàn Quốc (panax ginseng) và sâm Mỹ (panax quinquefolius). Đây là các loài nhân sâm thật, thuộc chi Panax, nổi bật với hàm lượng ginsenoside phong phú và đã được nghiên cứu rộng rãi về dược lý.
• Nhóm dược liệu Đông y mang tên “sâm”: Bao gồm sâm dây (đảng sâm), đương quy, sâm bố chính, sâm cau, sâm đại hành và sâm đất. Các dược liệu này không thuộc chi panax nhưng được gọi là “sâm” trong dân gian do có đặc tính bồi bổ hoặc hình thái rễ tương tự nhân sâm.
• Nhóm dược liệu khác: Bao gồm sâm Maca Peru (thuộc họ cải) và sâm ô linh (thực chất là hạch của một loài nấm). Dù được gọi là “sâm” trong thương mại, chúng có nguồn gốc sinh học và hoạt chất hoàn toàn khác với các loài nhân sâm thuộc chi Panax.

Bảng tổng hợp thông tin 10+ loại sâm phổ biến hiện nay

Tên loại sâm	Hoạt chất nổi bật	Công dụng nổi bật	Đối tượng phù hợp
Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis)	Hơn 50 loại saponin, đặc biệt là Majonoside R2	Hỗ trợ tăng cường sức khỏe và giảm mệt mỏi Giúp hỗ trợ hệ miễn dịch và chống oxy hóa.	Người suy nhược cơ thể, người cao tuổi, người mới ốm dậy, người cần phục hồi sức khỏe.
Sâm Hàn Quốc (Panax ginseng)	Ginsenoside Rg1, Rb1, Rc, Re; hồng sâm giàu Rg3, Rg5, Rk1	Hỗ trợ giảm mệt mỏi, tăng sức bền. Giúp cải thiện trí nhớ và khả năng tập trung. Góp phần tăng cường chức năng miễn dịch.	Người lao động trí óc hoặc thể lực, người căng thẳng, người trung niên và cao tuổi.
Sâm Mỹ (Panax quinquefolius)	Ginsenoside Rb1, Rb2, Rc, Rd.	Hỗ trợ giảm mệt mỏi. Hỗ trợ thanh nhiệt, sinh tân dịch (theo Đông y). Góp phần duy trì chức năng miễn dịch.	Người có cơ địa nóng, người làm việc căng thẳng, người cần bồi bổ nhẹ nhàng.
Sâm dây Ngọc Linh (Đảng sâm) (Codonopsis javanica)	Saponin, polysaccharide và alkaloid	Hỗ trợ bổ tỳ, ích phế (theo Đông y). Giúp phục hồi thể trạng. Góp giảm căng thẳng và ăn, ngủ ngon.	Người suy nhược nhẹ, ăn uống kém, người mới ốm dậy.
Sâm Maca Peru (Lepidium meyenii)	Macamides, macaenes	Hỗ trợ cải thiện ham muốn tình dục. Góp phần nâng cao sức bền. Có tiềm năng hỗ trợ cải thiện chất lượng tinh trùng.	Nam và nữ trưởng thành, người vận động nhiều, người muốn duy trì sức khỏe sinh lý.
Sâm cau (Curculigo orchioides)	Curculiginin A, cycloartane triterpenoid saponin	Hỗ trợ bổ thận. Hỗ trợ tăng cường sức khỏe sinh lý nam. Hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp do phong hàn.	Người có biểu hiện thận dương hư theo Đông y, nam giới cần hỗ trợ sinh lý.
Sâm đương quy (Angelica sinensis)	Ligustilide, ferulic acid	Hỗ trợ bổ huyết. Hỗ trợ tạo máu. Giúp điều hòa kinh nguyệt. Hỗ trợ giảm mệt mỏi sau sinh.	Phụ nữ trưởng thành, người có nguy cơ thiếu máu, phụ nữ sau sinh theo hướng dẫn chuyên môn.
Sâm bố chính (Abelmoschus sagittifolius)	Chất nhầy thực vật (mucilage), polysaccharide, flavonoid	Hỗ trợ bồi bổ cơ thể. Hỗ trợ dưỡng âm (theo Đông y). Giúp làm dịu cổ họng và giảm ho.	Người cao tuổi, người suy nhược cơ thể, người đang hồi phục sức khỏe.
Sâm đất (Talinum fruticosum)	Chất xơ, vitamin, khoáng chất, polyphenol và các chất chống oxy hóa	Hỗ trợ tiêu hóa. Góp phần bổ sung chất xơ. Hỗ trợ nhuận tràng. Góp phần bảo vệ tế bào trước gốc tự do.	Người táo bón, người cần bổ sung chất xơ, người muốn cải thiện tiêu hóa.
Sâm đại hành (Eleutherine bulbosa)	Eleutherin, isoeleutherin, naphthoquinone	Hỗ trợ kháng khuẩn. Hỗ trợ giảm ho. Hỗ trợ giảm viêm nhẹ.	Người bị cảm lạnh, ho nhẹ, người muốn hỗ trợ bảo vệ đường hô hấp.
Sâm ô linh (Nấm ô linh) (Xylaria nigripes)	Polysaccharide, adenosine, ergosterol, protein, sắt, mangan, selen	Hỗ trợ an thần. Giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ. Hỗ trợ giảm căng thẳng và suy nhược thần kinh.	Người mất ngủ, ngủ không sâu giấc, người thường xuyên căng thẳng, người suy nhược thần kinh nhẹ.

Giới thiệu, công dụng và đối tượng sử dụng 10+ loại sâm phổ biến

Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis)

Sâm Ngọc Linh là một trong những loài nhân sâm đặc hữu của Việt Nam với điểm nổi bật thành phần hóa học rất phong phú. Các nghiên cứu ghi nhận sâm chứa hơn 50 loại saponin, trong đó có Majonoside R2 – hợp chất đặc trưng hiếm gặp ở các loài nhân sâm khác. Nhờ vậy, đây được đánh giá là một trong những loài nhân sâm có thành phần saponin đa dạng nhất được biết đến hiện nay.

Công dụng nổi bật:

• Hỗ trợ tăng cường sức khỏe tổng thể và thúc đẩy quá trình phục hồi thể lực.
• Góp phần tăng cường chức năng miễn dịch và có đặc tính chống oxy hóa.
• Giúp giảm cảm giác mệt mỏi, cải thiện sức khỏe sau thời gian lao động hoặc bệnh tật.
• Hiện nay, nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng đang đánh giá tiềm năng của sâm Ngọc Linh trong hỗ trợ chống oxy hóa, điều hòa miễn dịch và bảo vệ tế bào. Tuy nhiên, vẫn cần thêm các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn để khẳng định hiệu quả trên người.

Phù hợp với:

• Người suy nhược cơ thể.
• Người cao tuổi cần bồi bổ sức khỏe.
• Người mới ốm dậy.
• Người cần phục hồi thể lực sau quá trình điều trị hoặc làm việc cường độ cao.

Sâm Hàn Quốc (Panax ginseng)

Sâm Hàn Quốc (nhân sâm) là dược liệu nổi tiếng nhất trên thế giới, thường được chế biến thành bạch sâm, hồng sâm và hắc sâm. Loài sâm này chứa nhiều nhóm ginsenoside quan trọng như Rg1, Rb1, Rc, Re… Đặc biệt, quá trình hấp chế biến thành hồng sâm giúp hình thành hoặc làm tăng hàm lượng các ginsenoside hiếm như Rg3, Rg5 và Rk1 để nâng cao giá trị dược liệu.

Công dụng nổi bật:

• Hỗ trợ giảm mệt mỏi và duy trì năng lượng cho cơ thể.
• Giúp cải thiện trí nhớ và khả năng tập trung.
• Góp phần nâng cao sức bền thể chất.
• Hỗ trợ tăng cường chức năng miễn dịch.

Phù hợp với:

• Người lao động trí óc hoặc thể lực cường độ cao.
• Người thường xuyên căng thẳng, áp lực.
• Người trung niên và cao tuổi có nhu cầu bồi bổ sức khỏe.

Sâm Mỹ (Panax quinquefolius)

Sâm Mỹ (Tây Dương sâm) có nguồn gốc từ Bắc Mỹ và thuộc cùng chi (Panax) với nhân sâm Hàn Quốc. Theo y học cổ truyền, sâm Mỹ có tính mát hơn nhân sâm Hàn Quốc. Về thành phần hóa học, loại sâm này chứa hàm lượng khá cao ginsenoside Rb1, hoạt chất quan trọng hàng đầu trong họ nhân sâm.

Công dụng nổi bật:

• Góp phần giảm cảm giác mệt mỏi và uể oải.
• Hỗ trợ thanh nhiệt, sinh tân dịch.
• Giúp duy trì chức năng miễn dịch.
• Theo Đông y, sâm Mỹ thường được lựa chọn cho những người có cơ địa dễ nóng trong hoặc không phù hợp với tính ôn của nhân sâm Hàn Quốc.

Phù hợp với:

• Người có cơ địa nóng.
• Người thường xuyên làm việc căng thẳng.
• Người cần bồi bổ cơ thể nhẹ nhàng.

Sâm dây Ngọc Linh (Đảng sâm – Codonopsis javanica)

Sâm dây Ngọc Linh là thân thảo dạng dây leo thuộc họ hoa chuông và chứa các hoạt chất chính saponin, polysaccharide và alkaloid. So với các loài nhân sâm thuộc chi Panax, sâm dây có giá thành dễ tiếp cận hơn nhưng vẫn được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền. Trong một số bài thuốc, đảng sâm có thể được sử dụng thay thế nhân sâm nhằm giảm chi phí điều trị.

Công dụng nổi bật:

• Theo y học cổ truyền, có tác dụng bổ tỳ, ích phế.
• Hỗ trợ kích thích tiêu hóa, giúp ăn ngon miệng hơn.
• Góp phần phục hồi thể trạng ở người suy nhược.
• Giúp giải độc cơ thể, giảm căng thẳng và ngủ ngon giấc

Phù hợp với:

• Người suy nhược cơ thể mức độ nhẹ.
• Người ăn uống kém.
• Người mới ốm dậy cần bồi bổ.

Sâm Maca Peru (Lepidium meyenii)

Sâm Maca Peru là loài thực vật sinh trưởng ở vùng núi cao Andes của Peru. Giá trị của Maca chủ yếu đến từ các hợp chất đặc trưng như macamides và macaenes, khác hoàn toàn với nhóm saponin trong nhân sâm. Trên thị trường có 3 loại phổ biến là Maca vàng (thông dụng nhất), Maca đỏ và Maca đen (quý hiếm và dược tính cao nhất).

Công dụng nổi bật:

• Hỗ trợ cải thiện ham muốn tình dục ở người trưởng thành.
• Góp phần nâng cao sức bền và mức năng lượng cho cơ thể.
• Một số nghiên cứu ghi nhận Maca có tiềm năng hỗ trợ cải thiện chất lượng tinh trùng ở nam giới.

Phù hợp với:

• Nam và nữ trưởng thành.
• Người thường xuyên vận động hoặc lao động nặng.
• Người có nhu cầu duy trì sức khỏe sinh lý.

Sâm cau (Curculigo orchioides)

Sâm cau (cây tiên mao) là loại thảo dược rất được nhiều quý ông yêu thích. Thành phần hóa học của cây chứa curculiginis A và cycloartan triterpen saponin, nhóm hoạt chất hỗ trợ cải thiện bản lĩnh phái mạnh. Vì vậy, trong y học cổ truyền, sâm cau được xếp vào nhóm dược liệu bổ dương.

Công dụng nổi bật:

• Hỗ trợ bổ thận theo quan điểm Đông y.
• Giúp tăng cường sức khỏe sinh lý nam giới.
• Hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp do phong hàn.

Phù hợp với:

• Người có biểu hiện thận dương hư theo chẩn đoán của Đông y.
• Nam giới cần hỗ trợ sức khỏe sinh lý.

Sâm đương quy (Angelica sinensis)

Sâm đương quy được mệnh danh là “nhân sâm dành cho phụ nữ” trong y học cổ truyền. Đây là vị thuốc bổ huyết vô cùng nổi tiếng, chứa các hoạt chất quan trọng như ligustilide và ferulic acid.

Công dụng nổi bật:

• Theo Đông y, có tác dụng bổ huyết.
• Hỗ trợ quá trình tạo máu và cải thiện tình trạng thiếu máu ở một số trường hợp.
• Giúp điều hòa kinh nguyệt.
• Hỗ trợ giảm cảm giác mệt mỏi, xanh xao sau sinh khi được sử dụng đúng chỉ định.

Phù hợp với:

• Phụ nữ trưởng thành.
• Người có nguy cơ thiếu máu.
• Phụ nữ sau sinh theo hướng dẫn của thầy thuốc hoặc nhân viên y tế.

Sâm bố chính (Abelmoschus sagittifolius)

Sâm bố chính là loài dược liệu thuốc nam quý và phân bố nhiều tại khu vực miền Trung Việt Nam. Loại sâm này phân biệt dựa vào màu sắc hoa và có 4 loại chủ yếu là sâm bố chính hoa vàng, hoa màu đỏ hồng, màu đỏ tươi và màu hồng phấn. Phần rễ chứa hàm lượng chất nhầy thực vật khá cao và được sử dụng trong nhiều bài thuốc cổ truyền.

Công dụng nổi bật:

• Hỗ trợ bồi bổ cơ thể.
• Theo Đông y, có tác dụng dưỡng âm.
• Hỗ trợ làm dịu cổ họng và giảm các triệu chứng ho.

Phù hợp với:

• Người cao tuổi.
• Người suy nhược cơ thể.
• Người đang trong giai đoạn hồi phục sức khỏe.

Sâm đất (Talinum fruticosum)

Sâm đất là loại cây vừa có thể làm rau ăn vừa được dùng như dược liệu trong các bài thuốc dân gian. Loài cây này còn được gọi bằng nhiều cái tên khác như sâm mồng tơi, sâm thổ Cao Ly, đông dương sâm, sâm thảo, giả nhân sâm…. Sâm đất chứa nhiều chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe.

Công dụng nổi bật:

• Hỗ trợ tăng cường chức năng tiêu hóa.
• Góp phần bổ sung chất xơ cho khẩu phần ăn hằng ngày.
• Giúp nhuận tràng nhẹ và cải thiện hoạt động đường ruột.
• Nhờ chứa các hợp chất chống oxy hóa, sâm đất còn góp phần bảo vệ tế bào trước tác động của gốc tự do.

Phù hợp với:

• Người thường xuyên bị táo bón.
• Người cần bổ sung chất xơ.
• Người muốn cải thiện sức khỏe hệ tiêu hóa.

Sâm đại hành (Eleutherine bulbosa)

Sâm đại hành thuộc họ diên vĩ (Iridaceae), có củ màu đỏ đặc trưng. Loại sâm này còn được gọi với nhiều tên khác như tỏi đỏ, hành lào hay củ tỏi một tép. Các nghiên cứu cho thấy cây chứa nhiều hợp chất hoạt tính sinh học như eleutherin, isoeleutherin và một số dẫn xuất naphthoquinone.

Công dụng nổi bật:

• Hỗ trợ đặc tính kháng khuẩn tự nhiên.
• Thường được sử dụng để hỗ trợ giảm ho và làm dịu các triệu chứng cảm lạnh.
• Hỗ trợ giảm viêm nhẹ theo kinh nghiệm dân gian.

Phù hợp với:

• Người bị cảm lạnh thông thường.
• Người ho nhẹ.
• Người muốn hỗ trợ bảo vệ đường hô hấp.

Sâm ô linh (Nấm ô linh – Xylaria nigripes)

Về bản chất, sâm ô linh không phải là nhân sâm mà là hạch của một loài nấm có tên khoa học Xylaria nigripes. Loại nấm này thường phát triển trong các tổ mối bỏ hoang dưới lòng đất và được sử dụng khá nhiều trong y học cổ truyền tại Đông Á.
Sâm ô linh chứa hơn 30 loại ginsenosid thuộc nhóm saponin dammaran, nhóm hoạt chất mang lại giá trị dược liệu cao cho loại nấm hạch này. Đồng thời, sâm còn chứa nhiều chất dinh dưỡng khác như polysacarit, protein, sắt, mangan và selenium.

Công dụng nổi bật:

• Hỗ trợ an thần và mang lại cảm giác thư giãn.
• Giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ và ngủ ngon hơn.
• Góp phần giảm căng thẳng, hỗ trợ sức khỏe hệ thần kinh.

Phù hợp với:

• Người ngủ không sâu giấc.
• Người thường xuyên căng thẳng, áp lực.
• Người có biểu hiện suy nhược thần kinh nhẹ.

4 lưu ý quan trọng khi sử dụng sâm để tăng cường sức khỏe

Với thành phần và hoạt chất khác nhau, nếu chọn không đúng có thể khiến việc sử dụng trở nên thiếu hiệu quả. Do đó, cần ghi nhớ 4 lưu ý quan trọng khi mua hoặc sử dụng các sản phẩm sâm:

• Lựa chọn theo nhu cầu: Mỗi loại sâm có đặc tính riêng nên không thể áp dụng cho tất cả mọi người. Vì vậy, nên lựa chọn loại sâm theo nhu cầu sức khỏe thay vì chỉ dựa vào giá thành hoặc mức độ nổi tiếng.
• Tuân thủ liều lượng khuyến nghị: Các loại sâm đều chứa hoạt chất sinh học có tác dụng lên cơ thể nên không nên sử dụng quá nhiều với mong muốn đạt hiệu quả nhanh hơn. Do đó, bạn cần dùng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, không tự ý tăng liều và cần theo dõi phản ứng thời gian đầu sử dụng.
• Thận trọng khi đang dùng thuốc: Một số loại nhân sâm thuộc chi Panax có thể ảnh hưởng đến tác dụng của một số thuốc điều trị như thuốc tăng huyết áp, đái tháo đường, chống đông máu… Để tránh những tương tác thuốc không mong muốn, không nên tự ý kết hợp các sản phẩm bổ sung với thuốc điều trị nếu chưa có sự tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ có chuyên môn.
• Không xem sâm là thuốc chữa bệnh: Mặc dù có nhiều công dụng đối với sức khỏe nhưng phần lớn sản phẩm trên thị trường được sử dụng với mục đích hỗ trợ bồi bổ cơ thể. Do đó, không nên xem đây là phương pháp thay thế điều trị bệnh mà cần dùng sâm kết hợp khéo léo với thuốc và chế độ ăn uống phù hợp.

Giải đáp câu hỏi thường gặp về sâm

Người hay bị nóng trong, bốc hỏa thì nên dùng loại sâm nào?

Theo y học cổ truyền, Sâm Mỹ (Tây Dương sâm) là lựa chọn tối ưu nhất dành cho những người có cơ địa dễ bị nóng trong. Đây là loại sâm có tính mát, giúp thanh nhiệt và sinh tân dịch. Những ai  không phù hợp với tính ôn (nóng) của nhân sâm Hàn Quốc có thể sử dụng sâm Mỹ để thay thế.

Có thể dùng chung nhân sâm với các loại thuốc Tây y không?

Bạn cần hết sức thận trọng. Các loại sâm thuộc chi Panax (Sâm Ngọc Linh, Sâm Hàn Quốc, Sâm Mỹ) có thể gây ảnh hưởng đến tác dụng của các loại thuốc điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc thuốc chống đông máu. Bạn bắt buộc phải tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi sử dụng.

Loại sâm nào phù hợp cho phụ nữ bị thiếu máu hoặc phụ nữ sau sinh?

Sâm đương quy sẽ là lựa chọn phù hợp khi được mệnh danh là “nhân sâm dành cho phụ nữ”. Loại dược liệu này chứa ligustilide và ferulic acid. Nhờ đó, sâm đương quy hỗ trợ bổ huyết, tạo máu, điều hòa kinh nguyệt và giảm mệt mỏi hiệu quả cho phụ nữ sau sinh.

Sâm ô linh phải là nhân sâm không?

Không. Về bản chất sinh học, sâm ô linh không thuộc chi nhân sâm (Panax) mà là hạch của một loài nấm (Xylaria nigripes) sinh trưởng trong các tổ mối bỏ hoang. Tuy nhiên, loại dược liệu này chứa nhiều hoạt chất quý thuộc nhóm saponin dammaran, giúp hỗ trợ an thần và cải thiện chất lượng giấc ngủ rất tốt.

Người khỏe mạnh có nên uống sâm mỗi ngày không?

Người khỏe mạnh vẫn có thể sử dụng một số sản phẩm từ sâm để hỗ trợ bồi bổ cơ thể nếu dùng đúng liều lượng. Tuy nhiên, không nên lạm dụng hoặc xem sâm là thực phẩm bắt buộc sử dụng hằng ngày.

Trẻ em có nên dùng các loại sâm không?

Không phải loại sâm nào cũng phù hợp với trẻ em. Nếu sử dụng tùy tiện, trẻ có thể bị ngộ độc hoặc gặp những phản ứng phụ không ming muốn. Do đó, tránh tự ý bổ sung các sản phẩm có hoạt tính sinh học cao và cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của chuyên gia y tế.

Lời kết

Mỗi loại sâm đều có nguồn gốc, thành phần hoạt chất và công dụng riêng nên không có loại nào được xem là “tốt nhất” cho tất cả mọi người. Do đó, việc hiểu đúng bản chất từng loại sẽ giúp bạn lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu, tránh lãng phí tiền bạc.

Hy vọng những thông tin Nhà thuốc Việt chia sẻ đã giúp bạn có cái nhìn tổng quan về những loại sâm phổ biến hiện nay và lưu ý khi lựa chọn. Nếu muốn tìm hiểu thêm về các sản phẩm từ sâm có lợi cho sức khỏe, hãy nhắn tin ngay để được đội ngũ dược sĩ chuyên môn của Nhà thuốc Việt tư vấn chi tiết nhé.

Link tham khảo:

https://www.nccih.nih.gov/health/asian-ginseng

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Panax+vietnamensis

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11561196/

https://www.drugs.com/drug-interactions/ginseng.html