Sâm đất là gì? Công dụng, đặc điểm và những thông tin cần biết

Sâm đất từ lâu đã được sử dụng làm thực phẩm và dược liệu trong y học cổ truyền nhờ chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Tùy từng loại, sâm đất có thể được dùng để bồi bổ cơ thể, hỗ trợ tăng cường thể trạng hoặc chế biến thành nhiều món ăn bổ dưỡng. Tuy nhiên, không ít người vẫn nhầm lẫn sâm đất với các loại sâm phổ biến khác. Trong bài viết dưới đây, Hệ thống Nhà Thuốc Việt sẽ cùng bạn tìm hiểu chi tiết về đặc điểm, công dụng và những thông tin cần biết khi sử dụng sâm đất.

Thổ nhân sâm được sử dụng cả lá và rễ, trong đó rễ thường được dùng làm dược liệu. Theo y học cổ truyền, thổ nhân sâm có tác dụng bồi bổ cơ thể, hỗ trợ tăng cường sức khỏe, thanh nhiệt, lợi tiểu và giảm mệt mỏi.  Bên cạnh đó, lá sâm đất còn được dùng làm rau ăn hằng ngày, góp phần bổ sung dưỡng chất cho cơ thể.

Sâm quy bầu là vị thuốc Nam được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian. Theo y học cổ truyền, loại sâm đất này có tác dụng hỗ trợ bồi bổ cơ thể, hoạt huyết, giảm đau và hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng viêm. Tuy nhiên, việc sử dụng sâm quy bầu làm dược liệu nên tuân theo hướng dẫn của người có chuyên môn để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Bên cạnh sâm đất, một số dược liệu khác như sâm đại hành cũng được sử dụng trong y học cổ truyền nhằm hỗ trợ bồi bổ cơ thể và chăm sóc sức khỏe. Nếu quan tâm, bạn có thể tìm hiểu thêm qua bài viết Sâm đại hành: Đặc điểm, công dụng và cách dùng. 

Đối tượng sử dụng và những ai không nên sử dụng từng loại sâm đất

Tùy theo đặc điểm, thành phần và mục đích sử dụng, mỗi loại sâm đất sẽ phù hợp với những nhóm đối tượng khác nhau. Bên cạnh đó, một số trường hợp cũng cần thận trọng hoặc nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để đảm bảo an toàn. Dưới đây là đối tượng sử dụng và những ai không nên dùng đối với từng loại sâm đất phổ biến.

Khoai sâm đất

• Người muốn bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất từ thực phẩm tự nhiên.
• Người quan tâm đến sức khỏe đường tiêu hóa, thường gặp tình trạng táo bón hoặc muốn cải thiện hệ vi sinh đường ruột.
• Người ăn kiêng hoặc muốn bổ sung thực phẩm ít calo, nhiều nước trong chế độ ăn hằng ngày.
• Người khỏe mạnh muốn đa dạng thực đơn và bổ sung dinh dưỡng từ thực phẩm tự nhiên.

• Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm nên hạn chế ăn quá nhiều vì lượng chất xơ cao có thể gây đầy hơi, chướng bụng.
• Người dị ứng với khoai sâm đất hoặc bất kỳ thành phần nào của cây không nên sử dụng.
• Người mắc bệnh lý cần kiểm soát chế độ ăn nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
• Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên hạn chế hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
•  Người mắc bệnh tiểu đường, béo phì hoặc ung thư ruột kết cũng không nên lạm dụng.

Thổ nhân sâm

• Người mới ốm dậy, cơ thể suy nhược hoặc thường xuyên mệt mỏi cần bồi bổ sức khỏe.
• Người lao động nặng, làm việc cường độ cao hoặc chịu nhiều áp lực, cần hỗ trợ phục hồi thể lực.
• Người muốn sử dụng các vị thuốc hoặc thực phẩm theo y học cổ truyền để hỗ trợ nâng cao sức khỏe.

• Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
• Người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, đặc biệt là thuốc chống đông máu hoặc thuốc điều trị tim mạch, cần hỏi ý kiến bác sĩ để tránh nguy cơ tương tác.
• Người có tiền sử dị ứng với thổ nhân sâm không nên sử dụng.

Sâm quy bầu

• Người có nhu cầu sử dụng dược liệu trong các bài thuốc Đông y để hỗ trợ bồi bổ cơ thể.
• Người cần hỗ trợ hoạt huyết hoặc giảm đau theo chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền.
• Người sử dụng các bài thuốc Nam có thành phần sâm quy bầu theo hướng dẫn của người có chuyên môn.

• Không nên tự ý sử dụng để điều trị bệnh nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ hoặc thầy thuốc Đông y.
• Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người đang điều trị bệnh bằng thuốc Tây cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
• Người dị ứng với thành phần của sâm quy bầu hoặc có bệnh lý đặc biệt không nên tự ý sử dụng.
• Ngoài sâm đất, nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các loại dược liệu hỗ trợ bồi bổ sức khỏe của Việt Nam, có thể tham khảo bài viết Sâm dây Ngọc Linh: Đặc điểm, thành phần và đối tượng sử dụng

Cách sử dụng sâm đất

• Mỗi loại sâm đất có đặc điểm và giá trị sử dụng khác nhau nên cách dùng cũng không giống nhau. Tùy vào mục đích sử dụng, bạn có thể chế biến sâm đất thành thực phẩm hoặc sử dụng làm dược liệu theo hướng dẫn phù hợp.

Cách sử dụng khoai sâm đất

Củ sâm đất thường được dùng làm thực phẩm nhờ vị ngọt thanh, giòn và chứa nhiều nước.

Bạn có thể sử dụng theo nhiều cách khác nhau như:

• Ăn trực tiếp sau khi rửa sạch và gọt vỏ.
• Chế biến thành salad, món xào hoặc nấu canh.
• Ép lấy nước hoặc làm sinh tố để bổ sung dưỡng chất.
• Dùng như một loại thực phẩm trong chế độ ăn hằng ngày.
• Ngâm rượu sâm đất theo công thức phù hợp để sử dụng theo nhu cầu. Tuy nhiên, rượu sâm đất chỉ nên dùng với lượng vừa phải và cần tham khảo ý kiến của người có chuyên môn nếu có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng thuốc điều trị.

Nếu quan tâm đến các sản phẩm ngâm rượu từ dược liệu, bạn có thể tham khảo thêm bài viết Rượu sâm dây Ngọc Linh: Công dụng, đối tượng sử dụng và cách ngâm

Cách sử dụng thổ nhân sâm

Thổ nhân sâm được sử dụng khá linh hoạt trong cả ẩm thực và y học cổ truyền. Lá và rễ của cây đều có giá trị sử dụng, tuy nhiên mỗi bộ phận sẽ phù hợp với những mục đích khác nhau, cụ thể như sau:

• Lá sâm đất có thể dùng làm rau luộc, nấu canh hoặc xào.
• Rễ thường được rửa sạch, phơi hoặc sấy khô để sắc nước uống.
• Ngoài ra, rễ thổ nhân sâm còn được dùng để ngâm rượu sâm hoặc kết hợp với các vị thuốc khác trong một số bài thuốc y học cổ truyền theo chỉ định của thầy thuốc.

Cách sử dụng sâm quy bầu

Sâm quy bầu chủ yếu được sử dụng làm dược liệu trong y học cổ truyền. Sau khi thu hái, các bộ phận của cây sẽ được sơ chế và sử dụng theo từng mục đích, cụ thể như sau:

• Rễ và các bộ phận của cây thường được phơi hoặc sấy khô trước khi sử dụng.
• Có thể sắc nước uống hoặc phối hợp với các vị thuốc khác theo từng bài thuốc.
• Có thể ngâm rượu sâm quy bầu để sử dụng trong các bài thuốc Đông y hoặc để bồi bổ sức khỏe theo hướng dẫn
• Việc sử dụng sâm quy bầu nên có sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền để đảm bảo an toàn và phù hợp với từng tình trạng sức khỏe.

Câu hỏi thường gặp về việc sử dụng sâm đất

Sâm đất ngâm rượu có tốt không?

Sâm đất có thể được ngâm rượu, tuy nhiên tùy vào từng loại mà mục đích sử dụng sẽ khác nhau. Đối với khoai sâm đất, rượu ngâm thường được dùng như một thức uống bổ dưỡng, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường sức khỏe. Trong khi đó, thổ nhân sâm ngâm rượu thường được sử dụng để bồi bổ cơ thể, phục hồi sức khỏe cho người suy nhược hoặc mới ốm dậy. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể sử dụng rượu sâm đất. Các đối tượng như người mắc bệnh gan, phụ nữ mang thai, người dưới 18 tuổi, người cao huyết áp hoặc đang dùng thuốc điều trị cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để đảm bảo an toàn.

Sâm đất có phải là nhân sâm không?

Sâm đất không phải là nhân sâm. Đây là tên gọi chung của một số loài thực vật như khoai sâm đất, thổ nhân sâm và sâm quy bầu. Mỗi loại có nguồn gốc, thành phần và công dụng khác nhau nên không thể thay thế hoàn toàn cho nhân sâm.

Sâm đất có thể ăn sống được không?

Sâm đất không phải loại nào cũng có thể ăn sống. Trong đó, củ sâm đất có thể ăn trực tiếp sau khi rửa sạch và gọt vỏ nhờ có vị ngọt thanh, giòn và nhiều nước, thường được dùng trong salad hoặc ép nước. Đối với thổ nhân sâm, phần lá sâm đất có thể chế biến thành các món luộc, nấu canh hoặc xào, còn rễ chủ yếu được sử dụng làm dược liệu. Riêng sâm quy bầu thường được dùng trong các bài thuốc y học cổ truyền sau khi được sơ chế phù hợp.

Sâm đất có dùng hằng ngày được không?

Sâm đất có thể sử dụng hằng ngày, tuy nhiên còn phụ thuộc vào từng loại. Củ sâm đất và lá thổ nhân sâm có thể bổ sung vào bữa ăn hằng ngày với lượng phù hợp như một loại thực phẩm. Trong khi đó, rễ thổ nhân sâm và sâm quy bầu chủ yếu được dùng làm dược liệu, vì vậy nếu sử dụng thường xuyên hoặc trong thời gian dài, bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền để đảm bảo an toàn.

Lời kết

Qua những thông tin trên, hy vọng bạn đã hiểu rõ sâm đất là gì, đặc điểm, công dụng cũng như cách sử dụng của từng loại sâm đất phổ biến hiện nay. Nếu còn băn khoăn uống sâm đất có tác dụng gì hoặc chưa biết nên lựa chọn loại sâm đất nào phù hợp với nhu cầu, bạn nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

Đồng thời, hãy ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và sử dụng đúng hướng dẫn để đảm bảo an toàn cũng như phát huy tối đa lợi ích của sâm đất. Ngoài ra, bạn có thể tham khảo thêm các sản phẩm trong danh mục sâm  tại Hệ thống Nhà Thuốc Việt để lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe của bản thân và gia đình.

Trích dẫn 

Đỗ Tất Lợi (2000), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam.

Viện Dược Liệu (2006), Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam, Vol. 1.

Caetano BFR, Moura NA, Almeida APS, Dias MC, Sivieri K, Barbisan LF. Yacon (Smallanthus sonchifolius) as a Food Supplement: Health-Promoting Benefits of Fructooligosaccharides. Nutrients. 2016;8(7):436. doi:10.3390/nu8070436. PMID:27455312. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4963912/