Bị Trào Ngược Dạ Dày Thì Tránh Ăn Gì? Danh Sách Thực Phẩm Cần Hạn Chế Ngay
Bị trào ngược dạ dày thì tránh ăn gì là câu hỏi mà hầu hết bệnh nhân đều cần biết ngay sau khi được chẩn đoán. Chế độ ăn uống đóng vai trò rất lớn trong việc kiểm soát triệu chứng trào ngược, thậm chí đôi khi còn quan trọng không kém gì thuốc điều trị. Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, việc loại bỏ hoặc hạn chế đúng những nhóm thực phẩm và đồ uống mà Nhà Thuốc Việt sẽ mách bạn dưới đây sẽ giúp bạn giảm đáng kể cảm giác ợ nóng, ợ chua và khó chịu sau bữa ăn.
Trào Ngược Dạ Dày Là Gì và Tại Sao Thức Ăn Lại Quan Trọng?
Trào ngược dạ dày thực quản, hay còn gọi là GERD, xảy ra khi dịch axit trong dạ dày bị đẩy ngược lên thực quản thay vì đi xuống ruột theo chiều bình thường. Nguyên nhân chính là do cơ thắt dưới thực quản, cơ hoạt động như một van ngăn cách giữa dạ dày và thực quản, bị suy yếu hoặc giãn ra bất thường.
Khi cơ thắt này không đóng chặt, axit dạ dày trào lên gây cảm giác nóng rát ở ngực, ợ chua, đắng miệng và nhiều trường hợp còn gây ho khan hoặc khàn tiếng kéo dài. Đây là bệnh mãn tính cần kiểm soát lâu dài, không thể chỉ dựa vào thuốc mà không thay đổi lối sống và chế độ ăn.
Trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi dịch axit trong dạ dày bị đẩy ngược lên thực quản thay vì đi xuống ruột theo chiều bình thường.
Nhiều loại thực phẩm có khả năng làm tăng tiết axit dạ dày, làm giãn cơ thắt thực quản hoặc khiến thức ăn nằm lâu trong dạ dày hơn, tất cả đều làm nặng thêm tình trạng trào ngược. Hiểu rõ những nhóm thực phẩm này là bước đầu tiên để kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.
Bị Trào Ngược Dạ Dày Thì Tránh Ăn Gì? Những Nhóm Thực Phẩm Cần Hạn Chế
1)Thực phẩm nhiều chất béo
Đây là nhóm thực phẩm mà người bị trào ngược dạ dày cần hạn chế hàng đầu. Chất béo, đặc biệt là chất béo bão hòa từ mỡ động vật, đồ chiên rán và đồ ăn nhanh, làm chậm quá trình tiêu hóa đáng kể. Khi thức ăn nằm trong dạ dày lâu hơn bình thường, dạ dày phải tiết thêm axit để tiếp tục phân giải, áp lực bên trong dạ dày tăng lên và axit càng dễ trào ngược lên thực quản.
Thực phẩm cần hạn chế trong nhóm này bao gồm mỡ heo, mỡ bò, đồ chiên ngập dầu như gà rán và khoai tây chiên, đồ ăn nhanh, bánh ngọt nhiều bơ và các món hầm nhiều mỡ. Điều này không có nghĩa là bạn phải kiêng hoàn toàn chất béo vì cơ thể vẫn cần chất béo lành mạnh. Thay vào đó, hãy ưu tiên các nguồn chất béo không bão hòa từ cá, dầu ô liu hoặc bơ trái và hạn chế tối đa chất béo từ đồ chiên xào.
Chất béo là nhóm thực phẩm mà người bị trào ngược dạ dày cần hạn chế hàng đầu.
2) Đồ uống có cồn và đồ uống có chứa caffeine
Rượu, bia và các đồ uống có pha rượu là nhóm cần tránh hoàn toàn với người bị trào ngược. Cồn có tác động trực tiếp làm giãn cơ thắt dưới thực quản, tức là làm yếu đi chiếc van tự nhiên ngăn axit trào ngược. Tác động này xảy ra dù bạn chỉ uống một lượng nhỏ, và đặc biệt nguy hiểm khi uống lúc bụng đói vì lúc này cơ thắt càng dễ bị tổn thương hơn.
Cà phê và trà đặc là hai đồ uống quen thuộc nhưng cũng cần hạn chế đáng kể. Caffeine trong những đồ uống này làm tăng tiết axit dạ dày và đồng thời làm giãn cơ thắt thực quản, tạo ra điều kiện lý tưởng cho trào ngược xảy ra. Nhiều người có thói quen uống cà phê buổi sáng khi bụng còn trống, đây là thói quen cần thay đổi ngay nếu đang điều trị trào ngược.
3) Đồ uống có ga
Nước ngọt có ga, soda, nước tăng lực và các loại đồ uống có bọt khí đều không tốt cho người bị trào ngược. Khi uống vào, lượng khí CO2 trong đồ uống sẽ tích tụ trong dạ dày làm tăng áp lực bên trong. Áp lực này đẩy dịch dạ dày đi ngược lên và đồng thời tạo ra cảm giác chướng bụng, ợ hơi liên tục rất khó chịu.
Điều đáng lưu ý là nhiều người uống nước có ga sau bữa ăn vì nghĩ sẽ giúp tiêu hóa tốt hơn, nhưng thực tế điều này hoàn toàn ngược lại với người bị trào ngược. Thay vào đó, nước lọc ấm hoặc trà thảo mộc nhẹ như trà hoa cúc, trà cam thảo sẽ là lựa chọn an toàn và tốt hơn nhiều.
4) Sữa và sô cô la
Nhiều người lầm tưởng rằng uống sữa sẽ giúp trung hòa axit dạ dày và giảm triệu chứng trào ngược. Thực tế, sữa nguyên kem chứa nhiều chất béo và protein, cả hai đều kích thích dạ dày tiết thêm axit sau khi uống. Cảm giác dễ chịu ban đầu khi uống sữa chỉ là tạm thời, sau đó triệu chứng thường trở lại và thậm chí tệ hơn.
Sô cô la là thực phẩm cần loại ra khỏi thực đơn của người bị trào ngược vì nhiều lý do cùng lúc. Sô cô la chứa caffeine, chất béo cao và methylxanthine, tất cả đều có tác động làm giãn cơ thắt thực quản và tăng tiết axit. Đây là lý do sô cô la thường nằm trong danh sách thực phẩm bị cấm đầu tiên mà bác sĩ tiêu hóa khuyến cáo.
Nếu không thể bỏ hoàn toàn, có thể thử chuyển sang sữa ít béo hoặc sữa thực vật như sữa yến mạch, sữa hạnh nhân không đường và sô cô la đen hàm lượng cacao cao nhưng với lượng rất nhỏ để xem cơ thể phản ứng thế nào.
5) Trái cây có vị chua và nhiều axit
Trái cây tươi rất tốt cho sức khỏe nhưng không phải loại nào cũng phù hợp với người bị trào ngược. Các loại trái cây họ cam quýt như cam, quýt, chanh, bưởi và cả cà chua đều chứa nhiều axit hữu cơ tự nhiên. Khi ăn vào, những loại quả này trực tiếp làm tăng nồng độ axit trong dạ dày, kéo dài thời gian tiêu hóa và kích thích niêm mạc thực quản vốn đang bị tổn thương do axit trào lên.
Nước ép từ những loại quả này còn đáng lo ngại hơn vì lượng axit được cô đặc hơn trong một ly nhỏ so với ăn nguyên quả. Uống nước cam hay nước chanh lúc sáng sớm khi bụng trống là thói quen rất phổ biến nhưng cực kỳ có hại với người bị trào ngược.
Thay vào đó, hãy chọn các loại trái cây ít axit hơn như chuối, đu đủ, táo, dưa hấu và lê. Những loại quả này vừa cung cấp vitamin và chất xơ vừa không gây kích ứng dạ dày.
6) Gia vị cay nóng và các loại gia vị kích thích
Ớt, tiêu, bạc hà và tỏi khi dùng với lượng nhiều đều có thể làm nặng thêm triệu chứng trào ngược. Ớt và các gia vị cay nóng kích thích trực tiếp lớp niêm mạc thực quản đang bị viêm, gây cảm giác nóng rát và khó chịu kéo dài.
Điều nhiều người ngạc nhiên là bạc hà, vốn được xem là thảo dược có lợi cho tiêu hóa, lại không tốt cho người bị trào ngược. Bạc hà làm giãn cơ thắt thực quản, tức là làm yếu đi lớp bảo vệ ngăn axit trào lên. Vì vậy kẹo bạc hà, trà bạc hà và dầu bạc hà đều nên hạn chế dù có vẻ vô hại.
Tỏi khi ăn với lượng lớn cũng có thể gây kích ứng dạ dày ở một số người bị trào ngược, mặc dù tỏi nấu chín thường ít vấn đề hơn tỏi sống. Mỗi người có mức độ nhạy cảm khác nhau với từng loại gia vị, vì vậy hãy quan sát và ghi chú lại những thứ nào làm bạn khó chịu hơn sau khi ăn.
Ớt và các gia vị cay nóng kích thích trực tiếp lớp niêm mạc thực quản đang bị viêm, gây cảm giác nóng rát và khó chịu kéo dài.
Những Thói Quen Ăn Uống Cần Thay Đổi Khi Bị Trào Ngược
Ngoài việc kiêng các thực phẩm trên, cách ăn cũng quan trọng không kém những gì bạn ăn.
Không nên ăn quá no trong một bữa vì dạ dày căng làm tăng áp lực đẩy axit lên thực quản. Thay vào đó, chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày sẽ giúp dạ dày không bị quá tải. Không nằm ngay sau khi ăn, nên chờ ít nhất hai đến ba tiếng trước khi đi ngủ để thức ăn kịp tiêu hóa bớt. Ăn chậm, nhai kỹ cũng giúp dạ dày làm việc nhẹ nhàng hơn và giảm lượng khí nuốt vào, hạn chế tình trạng đầy hơi và ợ hơi.
Nếu hay bị trào ngược vào ban đêm, có thể kê cao đầu giường khoảng một nắm tay so với chân giường để trọng lực hỗ trợ giữ axit trong dạ dày tốt hơn khi nằm.
Vậy Người Bị Trào Ngược Nên Ăn Gì Thay Thế?
Để tránh cảm giác không biết ăn gì khi phải kiêng nhiều thứ, đây là những nhóm thực phẩm an toàn và được khuyến khích.
Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch và bánh mì nguyên cám giàu chất xơ và ít kích thích dạ dày. Rau xanh như cải xanh, bông cải xanh, đậu que và rau bina đều kiềm nhẹ, giúp trung hòa một phần axit. Protein nạc từ cá hấp, ức gà luộc và đậu phụ dễ tiêu hóa và không kích thích tiết axit. Gừng với lượng vừa phải thực ra có tác dụng chống viêm và hỗ trợ tiêu hóa nhẹ, là một trong số ít gia vị mà người bị trào ngược có thể dùng được.
Câu Hỏi Thường Gặp
Người bị trào ngược dạ dày có uống được nước dừa không?
Nước dừa có tính kiềm nhẹ và thường không gây kích ứng dạ dày, nhiều người bị trào ngược uống được mà không thấy khó chịu. Tuy nhiên mỗi người phản ứng khác nhau, hãy thử với lượng nhỏ trước và quan sát phản ứng của cơ thể.
Có phải kiêng hoàn toàn mãi mãi không?
Không nhất thiết. Khi tình trạng bệnh được kiểm soát tốt và triệu chứng giảm, bác sĩ có thể hướng dẫn bạn thử lại từng loại thực phẩm một cách từ từ để xem cơ thể phản ứng thế nào. Mục tiêu là tìm ra ngưỡng ăn phù hợp với bạn, không phải kiêng tuyệt đối mãi mãi.
Stress có làm trào ngược nặng hơn không?
Có. Căng thẳng tâm lý làm tăng tiết axit dạ dày và ảnh hưởng đến chức năng của cơ thắt thực quản. Vì vậy kiểm soát stress bằng ngủ đủ giấc, tập thể dục nhẹ và thư giãn cũng là một phần quan trọng trong điều trị trào ngược.
Kết Luận
Bị trào ngược dạ dày thì tránh ăn gì không còn là câu hỏi khó nếu bạn đã nắm rõ các nhóm thực phẩm cần hạn chế gồm đồ nhiều chất béo, đồ uống có cồn và caffeine, nước có ga, sữa nguyên kem, sô cô la, trái cây chua và gia vị cay nóng. Thay đổi chế độ ăn không phải là từ bỏ tất cả những gì bạn yêu thích mà là điều chỉnh thông minh để cơ thể bớt chịu đựng và dần phục hồi. Kết hợp ăn uống đúng cách với dùng thuốc theo chỉ định và thay đổi thói quen sinh hoạt, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát tốt bệnh trào ngược và sống thoải mái hơn mỗi ngày.
Dược sĩ Nguyễn Thị Hồng Vân hiện là Giám đốc điều hành tại Hệ thống Nhà Thuốc Việt, với hơn 15 năm kinh nghiệm làm việc trong ngành dược phẩm, dược mỹ phẩm và mỹ phẩm.
